غیر متعهد ها: وحدت در سخن کثرت در عمل

مهدی مطهرنیا

تحلیل گر و آینده پژوه مسائل سیاسی - بین المللی

بسی روزگاران بر ما گذشته است و بسیار از این ایام بوده که در گوشمان زمزمه های استقلال عمل و دوری از وابستگی های آزاردهنده و پیوستگی های نگران کننده را شنیده ایم . شعارها و بیانیه های دهن پرکن و ذهن برانگیزی که در محافل سیاسی راست با "پوزخند های معنادار" همراه بوده است و محافل سیاسی چپ را با "پوسخندهای بی معنا"، امیدهایی هرچند کم سو افزوده است .

توجه ا"ستفاده از این مطلب تنها با ذکر منبع و ددید داشت حقوق مولف آزاد است."

    فر پندار- سناریو- های آینده ی اقتصاد ایران در آینده ی جهانی اقتصادی از نگاه مهدی مطهرنیا:

1-      فرپندار جک و لوبیای سحرآمیز

2-      فرپندار نقشه جنگ گالیور

3-      فرپندار یوشیدا – مک ارتور

4-      فرپندار اوشین

5-      فرپندار ایران 1404

1-      جک ولوبیای سحرآمیز:

در این گستره نفت و گاز اهمیت حیاتی رو به تزاید خود را در اقتصاد ایران بیشتر شتاب خواهد بخشید. دولت در مقام "جک" از نفت به عنوان "لوبیای سحرآمیز" بیشترین بهره را برده و در نهایت با رویکردهای پوپولیستی برآن خواهد بود که ازشگردها و شیوه های نفت محورانه برای کسب درآمد بیشتر و رشد نقدینگی در جامعه برای مدیریت وضع موجود و استمرار قدرت خود بهره برد.

2-      فرپندارنقشه گنج گالیور:

در این فرپندار نیز نفت جایگاه حیاتی خود را در اقتصاد حفظ و گستره خواهد بخشید؛ با این تفاوت که در این تصویرپردازی آینده اندیشانه، نفت به مانند نقشه ی گنج در کشورهای لیلیپوتی، مورد پروا بوده ودرمسیر بهره برداری از آن، بر آن خواهد بود تا با نظام دو قطبی اقتصادی درآینده ی جهان در ساختاری چون اپک وارد بازی شود. در این نگاه با پروای اهمیت نفت برای اردوگاه های قدرت در مقام گنج پنهان اقتصاد در هارتلند نو به فلات ایران به عنوان "نوهارتلند"، می نگرند. از همین روی بر آن خواهد بود که از این بافت موقعینی به عنوان یک فرصت در راستای کسب قدرت بیشتر منطقه ای بهره برد.

3-      فرپندار یوشیدا- مک آرتور:

در این جا نیز نفت نقش کلیدی خواهد داشت و رویکرد اقتصادی باز به جای تولید به عنوان منبع اصلی ثروت به نفت به عنوان منبع اساسی تجارت و به تجارت در چارچوب نگرش دوّم اقتصادی موجود در تبار تفکر اقتصادی در ایران خواهد اندیشید.با این تفاوت که به جای رودررویی با اردوگاه قدرت تلاش خواهد نمود تا با بهره برداری از این منبع اقتصادی، به قطب های قدرت نزدیک و جایگاه خود را در ارتباط با قدرت نفتی خود در اصطکاک منفعتی آن ها باز تعریف نماید و با رویکردهای پراگماتیستی؛ قدرت خود را در گستره ی پرژرفای قدرت آن ها منعکس سازد.بهترین بافت در این رویکرد همان کاری است که یوشیدای ژاپنی پس از جنگ جهانی با کمک مک آرتور آمریکایی برای بازسازی این کشور انجام دادند و ژاپن را به لبه آسیایی قدرت آمریکا در نظام بین الملل گرایش دادند.

4-      فرپندار اوشین:

با پخش سریال اوشین توسط صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران دراوایل دهه هفتاد، اوشین شخصیت آشنای تلویزیونی برای مدیران دوره ی انقلاب اسلامی در ایران است. جدای از حواشی موجود در شخصیت او در این سریال آنچه که بسیار برجسته بود؛ سخت کوشی وی برای رسیدن به ثروت از راه تجارت و بازرگانی است . این سخت کوشی با روحیه بازاری ایرانی و نگاه به خصوصی سازی در محدوده ی این گرایش همگنی دارد و می تواند به عنوان الگوی مطلوب بخش سیاسی پشتیبان این حوزه تجاری روبه رو باشد. در این گستره می توان به روحیه انقلابی سنتی نیز پاسخ مناسب داشت. امّا، با این وجود باید گفت که ثروت نه محصول تجارت که حاصل تولید است.

5-      فرپندار ایران 1404:

در این فرپندار اقتصاد ایران به سمت و سوی ایجاد فرصت از نفت و معادلات جهانی برای پویایی اقتصاد نفتی و نفت سیاسی در پرتو سیاست گذاری های واقع گرایانه و تولید محور خواهد پرداخت و بر اساس بافت موقعیتی موجود یعنی گذار نظام بین الملل از وجه رقابت های نظامی – امنیتی به رقابت های اقتصادی – تجاری و مالی، است در این تصویر ایران به دنبال آن است که با بهره برداری از نقاط قوت سخت و نرم خود هوشمندانه به افزایش فرصت های اقتصادی و محدود سازی تهدید های موجود نایل آید و جایگاه خود را به عنوان یک قدرت منطقه ای مؤثر در گستره بین المللی ژرفا بخشد.

اگر بپذیریم که تلاش برای رسیدن به ایران قدرتمند منطقه ای در سال 1404 در سند چشم انداز به دنبال فرپندار پنجم است درخواهیم یافت که آینده پژوهی نیاز اساسی برای تدوین راهبردهای کارآمد درجهت رسیدن به این چشم انداز بوده است. چشم انداز ایران 1404 بر آن بوده است که به این مهم در پرتو آینده اندیشی نایل آید. این رویکرد ضرورت پردازش "دیده بانی اقتصادی" را در چارچوب پنداشته ای چون " رادار آینده" آرچیبالد ویلر، خواهان است. چراکه با پروای دگرگونی های پرشتاب در محیط هدف و گستره ی پرژرفای عمل؛ بازنگری سریع چشم انداز ضرورت اجتناب پذیری پیدا کرده است.

جنس روابط ترکیه و با غرب و نهادهای غرب مانند ناتو نه از نوع وابستگی است و نه از نوع منافع بلکه از جنس پیوستگی است. دو کشش ملی گرایی و ناسیونالیسم و انترناسیونالیسم همواره در اندیشه های سیاسی بشر وجود داشته است. این پنداره است که رفتارو کنش های  گوناگون سیاسی را در ساحت های گوناگون عمل سیاسی، سبب شده است. پهنای باند این اندیشه و ژرفایابی آن ها در افکار عمومی با رشد فن اوری های ارتباطی افزونی یافته است . امروز جهان در چارچوب ایجاد ابزارها و فن آوری ارتباطات توانسته است سنتزی از ناسیونالیسم و انترناسیونالیسم را بوجود آورد که دیگر نه ناسیونالیستی است و نه فرا ناسیونالیستی؛ بلکه یک جامعه به هم پیوسته است که سبب می شود عمل گرایی یا آن چه که تحت عنوان پراگماتیسم می نامیم، استقلال ملی را در وضعیت و بافت موقعیتی کنونی بازتعریف کند. این استقلال ملی بر اساس دست یابی به منافع ملی، نه در وابستگی کشورها  به کشورهای فرادستی بلکه در پیوستگی کشورها به کشورهای دیگردر یک "نظام به هم پیوستگی متقابل شبکه ای" شکل و محتوا می گیرد.